Samenvatting
Voor de Belgen is de Eerste Wereldoorlog de Grote Oorlog, de meest ingrijpende van de 20ste eeuw. Dat komt, zei Stefan Hertmans onlangs in een interview, doordat die oorlog morele verwarring zaaide. Het was niet duidelijk wie de good guy was en wie de bad guy, iedereen was het allebei.
Deze uitleg correspondeert met Meester Mitraillette, de tweede roman van de Vlaming Jan Vantoortelboom (1975). Daarin lezen we hoe meester David Verbocht aan de vooravond van die oorlog zijn dorpsklasje ethiek wil bijbrengen, als blijkt dat de kinderen elkaar in een spelletje martelen. Hij laat één leerling zich verkleden als dorstige ezel, terwijl hij aan een andere jongen zwarte vodden geeft, een wit kostuum aan een derde. Beiden moeten de ezel water geven. 'Wat zou dit voor kunnen stellen?', vraagt hij zijn leerlingen. Aanvankelijk denkt iedereen dat de zwart geklede de slechterik is, en de witte de goede. Maar de moraal van de meester is dat de zwarte ook goed kan zijn, en de witte ook slecht.
De jongens begrijpen het wel, maar echt landen doet de boodschap niet. De hele West-Vlaamse gemeenschap van het dorpje Elverdinge - Vantoortelbooms geboortegrond - doet aan dit zwart-witdenken, in een koppige poging greep te houden op een wereld die grijs is. David verzet zich daartegen, maar het wordt zijn ondergang. Hij is een tragische held, zoveel wordt al vanaf de eerste pagina duidelijk.
In de openingsscène staat hij als deserteur voor het vuurpeloton. De reden van zijn ongeluk geeft de schrijver nog niet prijs, het drama wordt beheerst opgebouwd met flashbacks. We lezen het relaas van de gevoelige David, die door zijn vader naar Elverdinge wordt gestuurd als schoolmeester. Daar is hij een outsider in een dorpsgemeenschap vol achterklap, al maakt hij één vriend, een even tere ziel.
Hoewel er in het verhaal archetypes figureren als de geniepige pastoor en de bonkige boer, wordt David nooit een cliché; hij is, tot ergernis van het dorp, gelaagd en ongrijpbaar.
Aanvankelijk voel je je een beetje bekocht dat er na de spannende opening zo'n kabbelend boek volgt. De ontknoping, de tijd die David in het leger doorbrengt, is in dertig pagina's wel verteld. Maar later dwingt dit contrast bewondering af. Het slot is daardoor juist sterk.
Davids schoolmeesterperiode wordt bovendien levendig door de botsing van het volkse taalgebruik van de Elverdingers en de geëxalteerde natuurbeschrijvingen van de hoofdpersoon. De auteur zou wel preciezer mogen formuleren: 'Uit het niets tuimelde een blok maanlicht het dakvenster binnen.' Uit het niets? Het komt toch door het dakvenster, van de maan?
In Davids jeugd sterft zijn broertje Henri. Zijn moeder houdt David verantwoordelijk voor Henri's dood. De opbouw naar het grote leed is hier minder subtiel, met opzichtige vooraankondigingen.
In Elverdinge krijgt David voor de tweede keer een daad in zijn schoenen geschoven. In tijden van morele verwarring zoekt men naar een bad guy. En met het antwoord is de gemeenschap snel tevreden. Het maakt niet uit of het waar is, als we maar een slechterik hebben. De parallel met vandaag is duidelijk.
Ons Verslag
De keuze was van Hans. Hier volgt zijn verslag:
Afgelopen bijeenkomst hebben we het boek besproken “Meester
Mitraillette” geschreven door Jan Vantoortelboom
Het boek is binnen onze leesclub verschillend beoordeeld. Voor
ik daar wat meer over vertel, hieronder een recensie die ik vond op Internet,
en die heel goed mijn mening samenvat
“Soms begin je aan een boek waarvan je het einde al kent
en toch lees je ademloos verder. Meester Mitraillette is zo’n verhaal.
Het verhaal speelt zich af in en rond het dorp
Elverdingen begin 20e eeuw. Al vanaf pagina één ben je meteen terug in die tijd
en voel je de kou in de winter, de schaarste aan alles en het leven voor jong
en oud dat erg hard is. Het leven wordt bovendien gedomineerd door de kerk en
die komt er in dit boek niet mooi af.
Het opent bij de laatste adem van de hoofdpersoon en rolt
dan langzaam terug de tijd in, naar jeugd, geloof en de zoektocht naar
vergeving. Die omgekeerde opbouw werkt wonderwel: het geeft elk hoofdstuk een
schaduw, alsof je leest met de kennis van een naderende storm.
De zin waarin het bos wordt omschreven op het moment dat de bomen haar bladeren
hebben laten vallen: “Alsof het bos omgekeerd stond en de kale takken van de
bomen de wortels waren” (p.137) vangt zijn stijl perfect: poëtisch, beeldend en
tegelijk wrang. De natuur leeft, ademt, kantelt; net als de innerlijke wereld
van de verteller.
Toch is het geen overdadig boek. De schrijver laat ruimte, juist in de stiltes.
De dood van zijn broertje, de val van Marcus, het eigen einde, ze worden niet
uitgelegd of uitgekauwd. Ze gebeuren, plots en kaal, zoals het leven zelf. Dat
voelt soms te abrupt, maar misschien is dat de kracht: de werkelijkheid kent
geen epiloog.”
Bij onze gezamenlijke
bespreking hebben we de volgende vragen doorgenomen;
·
Wat vond je ervan hoe het verhaal verteld werd?
Sprak het je aan, moest je je er toe zetten te lezen of schoot je er doorheen? Ging
het te langzaam, wat vond je van het perspectief, hield het je in spanning?
·
Deed het boek wat met je, bv emotioneel, vond je
het verdrietig, raakte het verhaal en de personages je? Wat vond je van de
hoofdpersoon? Vond je hem geloofwaardig?
·
Zou je nog een boek gaan lezen van Jan
Vantoortelboom? Waarom wel of niet?
·
Wat vond je van de opbouw van het boek, lezen
terwijl je het einde al kent?
En zoals eerder aangegeven, waren de meningen verschillend.
Variërend van een 5 score gemotiveerd doordat het werd
beoordeeld als een prachtig geschreven en emotioneel boek met veel diepgang,
tot een krappe 3-score. De laatste met als motivatie dat een boek is met een
hele kabbelende, saaie opbouw, weinig spektakel en niet even geloofwaardig als
het om feiten gaat.
Na een aantal hele dikke boeken hiervoor, was iedereen wel ‘opgelucht’
dat we nu een boek hadden wat je makkelijk kon afronden in de periode tot de
volgende bijeenkomst.
Hieronder de
score’s:
Hans – 5
Dirk – 3
Frits – 3
Jaap – 4
Peter Paul - 4
Deze reactie is verwijderd door de auteur.
BeantwoordenVerwijderenTest
BeantwoordenVerwijderen